Fiume: De laatste Piraten Utopie

Tijdens de gouden eeuw van de piraterij in de 17de en 18de eeuw, plunderden heroïsche rebellen de lucratieve scheepvaart routes tussen Europa en de Nieuwe Wereld. Zij opereerden vanuit vrijhavens, de zogeheten piraten utopia’s op eilanden en langs onbegaanbare kustlijnen, buiten het bereik van de heersende beschaving. Vanuit deze anarchistische enclaves organiseerden zij ongekende rooftochten, waarmee deze vrije mannen het mercantilisme ondermijnden en het opkomende systeem van wereldwijde onderdrukking, slavernij en kolonialisme wisten te trotseren.

Een van de laatste van deze piraten Utopia’s werd in 1919 gesticht door de gevierde dichter en bekende Italiaanse nationale held Gabriele D’Annunzio (1863-1938). Hij vergaarde roem in de eerste wereldoorlog waar hij vocht in het Italiaanse leger, maar weigerde zoals zo velen van zijn generatie na de oorlog om zich weer terug aan de burgerij te conformeren. Na de oorlog was Italië dan ook een poel van nationalistische en revolutionaire aspiraties. Futuristen, fascisten, anarchisten: allemaal deden zij een poging een ‘nieuw’ Italië gestalte te geven, gebaseerd op heldendom, nationale glorie en het overwinnen van de klassenstrijd.

Fiume (tegenwoordig het Kroatische Rijeka) was eeuwenlang onderdeel van het Habsburgse Rijk geweest. De eerste wereldoorlog maakte hier echter een einde aan, en hoewel de stad door de Italianen werd opgeëist, werd deze in Versailles door de Entente aan de Joegoslaven toegewezen. D’Annunzio was het hier niet mee eens en voegde de daad bij het woord door in september 1919 met zijn leger van ongeveer drieduizend gedeserteerde Italiaanse soldaten vanuit Ronchi di Monfalcone naar Fiume op te trekken. De stad werd zonder een schot te lossen veroverd en D’Annunzio en zijn troepen werden onder luid gejuich door de bevolking van de stad onthaald.

Nadat de Italiaanse regering weigerde de stad te annexeren, riep Gabriele D’Annunzio Fiume uit tot vrijstaat en voerde er 16 maanden lang een revolutionair bewind. Hiermee werd Fiume een sociaal experiment en een bedevaartsoord voor allerhande vrijdenkers, kunstenaars en revolutionairen. Samen met de nationaal-syndicalist Alceste De Ambris stelde hij de ‘Carta del Carnaro’ op, die moest dienen als nieuwe grondwet voor de nieuw uitgeroepen vrijplaats. De absolute gelijkheid van man en vrouw, vrijheid van religie en een uitgebreid sociaal systeem gebaseerd op het corporatisme, waren de belangrijkste uitgangspunten van deze nieuwe grondwet. Gabriele D’Annunzio wilde een nieuwe vrije beschaving ontwikkelen die los stond van corrupte, futloze, vulgaire en uitgespeelde laffe politici van de westerse beschaving. Zijn vrijplaats moest als voorbeeld dienen om een nieuwe spirituele storm te doen opsteken die de westerse wereld radicaal zou transformeren. Deze nieuwe beschaving zou niet langer gebaseerd zijn op rijkdom en macht, maar op heroïsme en individuele vrijheid.

Volgens D’Annunzio was het van cruciaal belang dat de inwoners van Fiume een nieuwe manier van leven introduceerden. Elke dag werden er parades gehouden, vreugdevuren ontstoken en theatrale toespraken gehouden om de mensen te inspireren. Er werd een participatiedemocratie gerealiseerd met een gedecentraliseerd bestuur en veel vormen van directe democratie. Het sociale experiment werd het vertrekpunt voor universele rebellie. Onder aanvoering van de futuristen, revolutionairen en andere avonturiers die massaal naar de stad waren gekomen, leek dat goed te lukken. . Nadat Italië een handelsblokkade ingesteld had om de economie van Fiume te ondermijnen, ontwikkelde D’Annunzio een alternatief economisch systeem grotendeels gebaseerd op de piraterij. Zijn land- en zeerovers noemde hij ‘Uscocchi’, vernoemd naar beruchte Slavische piraten uit het verleden, die op rooftochten gingen. Een van de bekendste acties van de Uscocchi vond plaats op 18 april 1920 toen zij 46 peperdure raspaarden uit een manege van het Italiaanse leger stolen. De Italiaanse regering was furieus en dreigde met harde sancties tegen Fiume, waarna D’Annunzio aan de Italiaanse regering toezegde de paarden terug te zullen geven. Echter in plaats van de gestolen raspaarden retourneerde D’Annunzio 46 uitgemergelde boerenknollen aan de Italiaanse regering. Een provocatie die velen tot de verbeelding sprak.

Gabriele D’Annunzio was vooruitstrevend toen hij terecht opmerkte dat de nieuw opgerichte Volkerenbond (de voorganger van de Verenigde Naties) een complot was van dieven en oplichters. Als alternatief richtte hij de ‘Lega di Fiume’ op, een liga die alle onderdrukte volkeren ter wereld zou moeten verenigen en bevrijden. Binnen deze liga was plaats voor onder andere de Ieren, Palestijnen en andere Arabische volkeren, Aziaten en natuurlijk de Slavische volkeren die door Servië onderdrukt werden. Aan deze plannen werd echter al snel een einde gemaakt toen in de decembermaand van 1920 het Italiaanse leger een definitief einde maakte aan D’Annunzio zijn piraten utopie. Deze dag kwam bekend te staan als de “Bloedige kerst”.

Na de val van de vrijstaat Fiume trok Gabriele D’Annunzio zich terug in Italië, waar veel van zijn ideeën ingang vonden bij het opkomende fascisme van Mussolini. Met sommige fascistische idealen was hij het eens, anderen verwierp hij ten stelligste. Zo stond de dichter achter de corporatistische inrichting van de economie en het streven naar een nieuwe maatschappij die gebaseerd was op heldendom, actie en nationalisme. Echter het bondgenootschap van Mussolini met de pijlers van het ‘oude’ Italië – de monarchie en kerk – kon uiteraard niet op de goedkeuring van D’Annunzio rekenen. De Vrijstaat Fiume was dan ook geenszins een voorbeeld voor wat in de ruim twee decennia die volgden te wachten stond. De Vrijstaat Fiume was een sociaal experiment waarin de anarchistische principes van directe democratie centraal stonden, terwijl het fascisme van Mussolini ontaarde in conservatieve en totalitaire dictatuur. Waar de inwoners van Fiume een nooit eerder gekende individuele vrijheid kenden, waren veel Italianen na twintig jaar fascistische onderdrukking vergeten wat vrijheid ook alweer was.

Iedere poging het bewind van D’Annunzio te kwalificeren als een rechts of links fenomeen, is gedoemd te mislukken. De grote kracht van de dichter was dat hij de bijna onvoorwaardelijke steun wist te verwerven van een kleurrijk en zeer divers gezelschap dat in staat bleek – al was het van korte duur – om een eigen werkelijkheid te creëren. Met de val van de Vrijstaat van Fiume kwam er een abrupt einde aan de glorietijd van de piraten Utopia’s. In een tijd waarin de invloed van de moderne beschaving onoverkomelijk lijkt en de Staat alle aspecten van het menselijk leven lijkt te beïnvloeden, lijkt het vooruitzicht op een dergelijke vrijstaat verder weg dan ooit te voren. Echter is het juist daarom dat we de idealen van D’Annunzio en andere vrijgevochten rebellen moeten voortzetten. Enkel door de realisatie van vrijplaatsen – hoe groot of klein ook – die buiten de invloedsfeer van de Staat staan, kunnen we mensen laten zien dat echte vrijheid nog bevochten kan worden.

 

Keltische_knoop

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s